fa جایگاه تمثیل و نماد در داستان‌های قرآنی؛ بررسی و نقد نظریه راهیابی خیال در آن تخصصي Special پژوهشي Research <em><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">یکی از دیدگاه‌های رایج در قرآن‌پژوهی معاصر، بحث از وجود تمثیل و نماد در قرآن و قصه‌های قرآنی است. برخی از نظریه پردازان با ذکر ادله‌ای چون </span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">سبک ادبی مشترک</span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;"> میان <span style="color:black;">داستان‌های </span>قرآنی <span style="color:black;">با داستان‌های بشری و بهره بردن از نماد با روش‌های خاص بیانی در آن، </span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">مواردی که مقصود الهی با پرسش و پاسخ و حکایت آمده، </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">قائل به حضور نماد و تمثیل در قرآن و داستان‌های آن شده‌اند. در مقابل، عده‌ای دیگر با ذکر مواردی چون </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">نا</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">سازگاری </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">تخیل و صحنه‌سازی در داستان‌های قرآن کریم </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">به دلیل حقانیت و صدق آن، </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">انگار</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:yknazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ۀ</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;"> حضور نماد و تمثیل در قصه‌های قرآن را به چالش کشیده‌اند. به نظر می‌رسد توجه به ادله و قرائن مخالفان نماد و تمثیل در قرآن، با توجه به پیامد‌های آن، از استواری بیشتری برخوردار است که در این مقاله در قالب نظر</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:yknazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">یۀ</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;"> موافقان نماد و برخورد ناقدان، دربار</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:yknazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ۀ</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;"> آن‌ها بحث شده است. در مجموع، این نتیجه به دست آمده است که داستان‌هایی از قرآن که احتمال تمثیلی بودن آن‌هاست، </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">به معنای تخیلی شمردن آن یا عدم واقع‌نمایی نیست. </span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">یکی از تعبیرات قرآنی که </span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">در برخی از صحنه‌های داستان تبلور یافته است و می‌تواند راه حل مناسبی برای داستان‌های تمثیلی باشد &quot;تمثّل&quot; </span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">است. حقایق ماوراء طبیعی </span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">جلو</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:yknazanin;"><span style="font-size:10.0pt;">ۀ</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;"> دیگری از واقعیت‌های هستی است که </span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:arial;"><span style="font-size:10.0pt;">در قرآن کریم با تمثّل برای مخاطب ترسیم شده است.</span></span></span></span> </em> One of the common views in contemporary Quranic research is the dialog on the existence of allegory and symbolic language in the Quran and Quranic stories. Citing such arguments as the common literary style between the Quranic stories and human stories, the use of symbols with specific modes of expression in the Quran and the cases in which the Divine intent is expressed through questions and answers, some theorists declare that allegory and symbolic language exist in the Quran and Quranic stories. In contrast, others have challenged the existence of symbolism and allegory in the stories of the Quran, citing such arguments as the incompatibility between imagination and scene setting in the stories of the holy Quran due to its truthfulness. Considering the consequences of the arguments and assertions of those who disagree with the existence of allegory and symbolic language in the Quran, we may conclude that their opinion is firmer, and in the present article, this issue is dealt with within the framework of &lsquo;the theory of the exponents of symbolism and the reaction of the critics&rsquo; and the critics&#39; attitudes. All in all, it has been concluded that asserting that some stories of the Quran are likely to be allegorical does not imply that they are imaginary and are devoid of realism. <em>Tamaththol</em> (symbolic representation) is one of the Quranic significations manifested in some scenes of the Quranic stories and can be a good solution to the allegorical stories. Metaphysical facts are another manifestation of the realities of the universe that have been portrayed to the addressees through symbolic representation in the holy Quran. قصه, نماد, تمثیل, زبان نمادین, قصه‌های تمثیلی در قرآن, تمثّل, واقع‌نمایی story, symbol, allegory, symbolic language, symbolic stories in the Quran, symbolic representation, realistic representation. 151 181 http://pnmag.ir/browse.php?a_code=A-10-2-69&slc_lang=fa&sid=1 Majid Ma’aref مجید معارف maaref@ut.ac.ir 10031947532846001680 10031947532846001680 Yes Fatemeh Taqavian فاطمه تقویان 10031947532846001681 10031947532846001681 No