|
تفسیر تاریخی آیه «قد افلح من تزکی»
|
جعفر نکونام   ، زهرا جلالی شوره دلی1 |
|
|
|
چکیده: (7 مشاهده) |
| این مقاله به بررسی معناشناسی و تفسیر تاریخی آیه «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی»(الاعلی، ۱۴) در گذر تاریخ از عصر نزول تا عصر حاضر میپردازد. تفسیر این آیه مانند تفسیر تمام قرآن دو عصر نسبتاً متمایز را پشت سر نهاده است: عصر روایت و عصر اجتهاد. در عصر روایت، قریب به تمام مفسران اعم از صحابه و تابعان و اتباع تابعان بر این نظر شدند که آیۀ تزکی ناظر به پرداختن زکات فطریه است. البته معدودی هم این آیه را به معنای طهارت از شرک گرفتند؛ ولی در عصر اجتهاد از تفسیر مشهور عصر روایت فاصله گرفته شد و قریب به اتفاق مفسران تقریباً به همان تفسیر شاذ عصر روایت یعنی طهارت از شرک گراییدند. مهمترین دلیلی که آنها در نفی تفسیر مشهور بیان داشتند، مکی بودن سورۀ اعلی و تشریع روزه و زکات در دورۀ مدنی بوده است؛ البته دلایلی دیگری هم بعدها اضافه کردند؛ نظیر این که در گفتمان قرآنی هرگاه زکات قصد شده، به صورت اسمی به کار رفته یا صلاه بر زکات تقدم پیدا می کرده است. جانمایه تمام این ادله این بوده است که آن روایات تفسیری که آیۀ تزکی را به دادن زکات معنا کردند، خلاف ظاهر و سیاق آیه و نیز آیات مشابه است. البته اگرچه برخی از ادلۀ آنان مخدوش است، اما انکار نمی توان کرد که اگر روایات ذیل آیه در میان نبود، هرگز آیه «تزکی» بر پرداختن زکات حمل نمیشد و هیمنۀ روایات تفسیری باعث شده است، برخی از مفسران طرفدار این روایات، ظاهر آیۀ تزکی را با توجیهاتی با روایات سازگار سازند؛ نظیر: تقدم نزول آیۀ تزکی بر حکم آن؛ مدنی بودن آیه تزکی و عمومیت این آیه. منتها هرگز این توجیهات نتوانسته است، ظاهر و سیاق آیات سورۀ اعلی را موافق روایات تفسیری نشان دهد. |
|
| واژههای کلیدی: قدافلح من تزکی، سوره الاعلی، تفسیر تاریخی، زکات فطره، عصر روایت، عصر اجتهاد. |
|
|
متن کامل [PDF 373 kb]
(4 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1405/4/10 | پذیرش: 1405/4/10 | انتشار: 1405/4/10
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
