|
سنت آزمایش الهی در قرآنکریم؛ خوانشی تفسیری از تربیت اخلاقی انسان
|
هانیه بلالی   ، عباس همامی1 |
|
|
|
چکیده: (9 مشاهده) |
| سنتهای الهی در قرآن کریم بهعنوان قواعدی ثابت و حاکم بر حیات انسان، نقش بنیادینی در تبیین رابطه خداوند با انسان و فهم سازوکار هدایت و تربیت اخلاقی ایفا میکنند. در میان این سنن، سنت آزمایش الهی جایگاهی محوری دارد؛ زیرا بهطور مستقیم با اختیار، مسئولیت و کیفیت کنش اخلاقی انسان پیوند خورده است. قرآن کریم آزمایش را نه صرفاً بهمثابه ابتلاء به رنج، بلکه بهعنوان فرایندی فراگیر و هدفمند معرفی میکند که غایت آن سنجش «احسن عمل» و فعلیتبخشی به ایمان در ساحتهای مختلف وجود انسان است.پژوهش حاضر با رویکردی تفسیری – تحلیلی، به واکاوی ماهیت سنت آزمایش الهی در قرآن کریم و بررسی آثار تربیتی – اخلاقی آن در حیات فردی و اجتماعی انسان میپردازد. در گام نخست، با تحلیل مفهومی واژگان قرآنی مرتبط با آزمایش، از جمله ابتلاء، فتنه و امتحان، نشان داده میشود که این مفاهیم ناظر به لایههای متفاوت اما مکملی از فرایند تربیت اخلاقیاند؛ از آشکارسازی حقیقت درونی و تمییز ایمان اصیل از ادعایی گرفته تا سنجش خلوص قلب و نیت انسان. سپس، با تکیه بر تفاسیر معتبر قرآن کریم، بهویژه المیزان، مجمعالبیان ، جایگاه سنت آزمایش در منظومه سنن الهی تبیین شده و نسبت آن با سنن هدایت، امهال و استدراج بررسی میگردد.در ادامه، مقاله با اتخاذ چارچوبی سهساحتی، آثار تربیتی – اخلاقی سنت آزمایش را در ابعاد شناختی، گرایشی و رفتاری تحلیل میکند. نتایج نشان میدهد که آزمایش الهی در بعد شناختی، زمینه خودشناسی، سنجش ایمان و بیداری معرفتی انسان را فراهم میآورد؛ در بعد گرایشی، با پالایش دلبستگیها و جهتدهی عواطف، گرایشهای اخلاقی و ایمانی را بازسازی میکند؛ و در بعد رفتاری، ایمان را از سطح ادعا به عرصه کنش عینی میکشاند و در قالب توبه عملی، صبر کنشی و شکر رفتاری متجلی میسازد.برآیند این پژوهش حاکی از آن است که سنت آزمایش الهی در قرآن کریم، سنتی جامع و تربیتمحور است که با درگیر ساختن همزمان عقل، دل و عمل انسان، زمینه رشد تدریجی و پایدار اخلاقی را فراهم میآورد. فهم تفسیری و متوازن این سنت میتواند از برداشتهای تقلیلگرایانه و رنجمحور جلوگیری کرده و افقهای تازهای در مطالعات اخلاق و تربیت قرآنی، بهویژه در مواجهه با مسائل انسان معاصر، بگشاید. |
|
| واژههای کلیدی: سنت آزمایش، تربیت اخلاقی، ابتلاء، فتنه، امتحان، تمحیص. |
|
|
متن کامل [PDF 1704 kb]
(8 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1405/4/10 | پذیرش: 1405/4/10 | انتشار: 1405/4/10
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
