زمان مفهومی انتزاعی و در عین حال اساسی است که در زبانهای گوناگون غالباً از طریق مفاهیم عینیتری چون مکان و با بهرهگیری از استعارههای جهتی بازنمایی میشود. تفاوتهای فرهنگی و زبانی در نگرش به زمان، به شکلگیری الگوهای متفاوتی از مفهومسازی آن میانجامد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، ضمن تبیین چگونگی مفهومسازی زمان در زبان عربی قرآنی، به بررسی و ارزیابی بازتاب این الگوی مفهومی در تعدادی از ترجمههای فارسی قرآن میپردازد. در زبانهای فارسی و انگلیسی و حتی عربی معاصر، با استعارههای جهتی مشابه، زمان بر اساس توجه به عنصر «حرکت رو به جلو» مفهومسازی میشود. این در حالی است که در واژگان تثبیت شدۀ زبان عربی با دو مفهوم مکانی و زمانی ریشه و نیز در کاربردهای واژگانی از این دست در قرآن، گونۀ دیگری از مفهومسازی بروز دارد که بر اساس عنصر «شهودیت»، گذشته را در جهت جلو و آینده را در پشت سر تصویر میکند. به نظر میرسد تحول مفهومسازی زمان در زبان عربی از عصر نزول تا روزگار کنونی، در اثر اختلاط فرهنگی و گرتهبرداریهای زبانی صورت گرفته است. بررسی شش ترجمۀ فارسی قرآن نشان میدهد هیچ یک هماهنگی معناداری در تبیین واژگان زمانیِ برگرفته از حوزه مکان ندارند؛ که این امر بیانگر عدم توجه به تفاوت الگوی شناختی میان زبانهاست.
Zou Elm A. The Conceptualization Pattern of Time in the Qur’an: A Cognitive Analysis and Its Reflection in Persian Translations. 3 2026; 19 (38) :245-269 URL: http://pnmag.ir/article-1-2312-fa.html
ذوعلم آسیه. الگوی مفهومسازی زمان در قرآن: تحلیل شناختی و بازتاب در ترجمههای فارسی. پژوهشنامه قرآن و حدیث. 1405; 19 (38) :245-269